2025 was het jaar van AI, van de algemene acceptatie van kunstmatige slimheid. AI is mainstream geworden. De techreuzen stoppen miljarden in de ontwikkeling van software. Energiecentrales pompen eindeloos veel kilowatturen naar de datacentra. En wij, gewone stervelingen, verzinnen een woord bij de afkorting: hallucineren!
Hallucineren is een bestaand woord. We hebben simpelweg aan het oude begrip een betekenis toegevoegd. Die nieuwe waarde valt samen met ‘de brede inburgering van AI-toepassingen‘, lees ik in een NOS-artikel.
Vroeger betekende hallucineren dat je dingen waarnam die er in werkelijkheid niet zijn. Ik zou Donald Trump graag hallucineren.
Enfin, hallucineren betekent sinds 2025 ook: “Informatie verstrekken die niet op (betrouwbare) data is gebaseerd en die daarom onnauwkeurig of volstrekt onjuist is” (uit de Dikke van Dale). Waarom schiet de naam van Trump me nu alweer te binnen?
Woord van het jaar
Uitgeverij Van Dale kiest ieder jaar een nieuw, opvallend woord. In 2024 heeft Van Dale de verkiezing van het jaarwoord overigens afgelast. Dat gebeurde omdat actiegroepen opriepen om op bepaalde woorden te stemmen. Dat ontaardde volgens de redactie in een ‘zeer onprettige maatschappelijke discussie’. Vervolgens koos de redactie zelf het woord ‘Polarisatie’. Zeer treffend. In 2025 ging het op een vergelijkbare manier.
De Van Dale Woorden van het Jaar reflecteren maatschappelijke trends, met winnaars als:
- Bokitoproof (2007)
- Swaffelen (2008)
- Ontvrienden (2009)
- Gedoogregering (2010)
- Tuigdorp (2011)
- Project X-feest (2012)
- Selfie (2013)
- Dagobertducktaks (2014) (een belasting op het vermogen van de superrijken)
- Sjoemelsoftware (2015)
- Treitervlogger (2016)
- Appongeluk (2017)
- Vermoeidheidoverlast (2018)
- #metoo (2019)
- Anderhalvemetersamenleving (2020)
- Prikspijt (2021)
- Klimaatklever (2022)
- Graaiflatie (2023)
- Hangmatbeleggen (2024)
- Hallucineren (2025) (in de context van AI)
Voor- of tegenstander
Natuurlijk roept AI ook allerlei morele en ethische vragen op. Die laat ik op deze nieuwjaarsdag even voor wat ze zijn. Het zou op dit moment erg hypocriet van me zijn om de extreme druk op het klimaat -met een bestraffend vingertje- breed uit te gaan meten. Ik zou ook huichelen als ik hier een groot nummer ging maken van al het ‘fake news’ dat AI nu al voortbrengt. En ik zou mezelf schijnheilig vinden als ik hier Grote Woorden besteed aan de kans dat alle investeringen in AI plotseling als hete stoom kunnen verdampen.
Nee, dat doe ik allemaal niet, want AI heeft me in de greep. Ik geniet van de zero-click antwoorden die Google geeft op al mijn vragen. Ik stop halfslachtige beleidsdocumenten in ChatGPT en krijgt er superprofessionele Powerpoints voor terug. Oh ja, tekeningen en cartoons maken is helemaal de bom (sorry, dat is woordgebruik van een boomer).
Ik heb beeldbepalende gebouwen uit ons dorp verzameld en omgezet naar een strakke skyline. En wat te denken van die gezellige kerstkaart van ons huis, of die veel knappere versie van mezelf die AI ook kan maken (echt waar). Nee, vooralsnog zit ik nog in het kamp van de voorstanders, ondanks alle enorme bezwaren die aan deze technologische vooruitgang kleven.
Argumenten uit de cloud
Kijk, dat soort gewetenswroegingen kun je ook aan ChatGPT voorleggen.
Mijn prompt: ‘Leg in maximaal 5 regels uit waarom ik voorstander moet zijn van de opkomst van AI’. Het antwoord:
‘De opkomst van AI verhoogt productiviteit door routinetaken te automatiseren en besluitvorming te versnellen. AI verbetert kwaliteit en consistentie door data-gedreven analyses met minder menselijke fouten. Het creëert nieuwe economische kansen, innovatie en hoogwaardige werkgelegenheid. AI ondersteunt betere dienstverlening, onder meer in zorg, onderwijs en veiligheid. Strategisch ingezet versterkt AI concurrentiekracht en toekomstbestendigheid van organisaties en samenlevingen.’
Hetzelfde kun je natuurlijk doen door in de vorige prompt het woord ‘voorstander’ te veranderen in ‘tegenstander’. Het antwoord:
‘De opkomst van AI kan leiden tot structureel banenverlies en toenemende ongelijkheid. Besluitvorming door AI is vaak niet transparant, wat risico’s oplevert voor rechtszekerheid en vertrouwen. Grootschalig datagebruik vergroot privacy- en beveiligingsrisico’s. AI kan bestaande vooroordelen versterken en maatschappelijke polarisatie verdiepen. Zonder strikte regulering ontstaat afhankelijkheid van technologie die moeilijk te controleren is.’
In 2025 is AI breed bekendgemaakt. In 2026 gaan de scherpe kantjes van de techniek ons aan alle kanten pijn doen, mark my words… Misschien stort de economie wel in als de zeepbel klapt. Maar voor nu ga ik ChatGPT vragen om een leuke afbeelding te maken boven dit verhaal.
Veel geluk en gezondheid gewenst voor het nieuwe jaar. Haal eruit wat erin zit, desnoods met een beetje hulp van AI.
