Uitgelichte-afbeelding-header-gofoto
Groen

Liefde voor taal en Dea uit Denekamp

Taal is een veelzijdig instrument. De één schrijft er liefdesgedichten mee, de ander gebruikt het om haat te zaaien. Je kunt er echt alle kanten mee op.

Een kort stukje tekst heeft mij deze week compleet ontregeld, omvergeblazen en stikchagrijnig gemaakt. Ik zal je uitleggen wat er gebeurde. Waarschuwing vooraf: je wordt er niet vrolijk van, maar dat maak ik later weer goed met een liefdesverklaring aan Dea.

Afschuw en adhesie

Taal kan inkzwart zijn - Artikel Jodenplaag uit MisthoornDagblad De Telegraaf kwam de afgelopen dagen zelf in het nieuws door het gebruik van domme woorden in een reportage over de vluchtelingenproblematiek. De krant schreef in de kop boven het verhaal: ‘Kansloze asielplaag ongehinderd verder‘.

Zo’n kopregel is verre van neutraal. Er zit een duidelijke mening in. Voor- en tegenstanders van het asielzoekersvraagstuk kunnen er dus iets van vinden. Dat deden ze ook, want alle internetfora stroomden over van zowel afschuw als adhesiebetuigingen.

Op Facebook werd het betreffende verhaal afgebeeld naast een scan van een oud-artikel. De suggestie werd gewekt dat beide stukken afkomstig zouden zijn uit De Telegraaf. In de reportage van deze week wordt het woord ‘asielplaag’ gebruikt en in het oude artikel kwam de tekst ‘Jodenplaag’ voor. Conclusie van Telegraafhaters: de krant is nog net zo fout als tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De tellers van de like- en huil-icoontjes op Facebook bleven maar draaien.

Taal kan smerig zijn

Ik heb de tekst op dat vergeelde stukje papier gelezen. Als je wilt, kun je dat zelf ook doen door op de bijgaande afbeelding te klikken.

Om eerlijk te zijn heb ik sterk getwijfeld of ik het plaatje wel op deze pagina zou plaatsen. De inhoud is te ziek voor woorden. Ik heb uiteindelijk besloten om je toch dit voorbeeld te geven van de intens zwarte mogelijkheden van taalgebruik. Je zult zien dat krenkende woorden ook al werden gebruikt voordat de sociale media bestonden.

Het stuk komt overigens niet uit een oude editie van De Telegraaf, maar uit een nazi-propagandablaadje (De Misthoorn waarschijnlijk). Dat verklaart de rücksichtslose rauwheid, al blijft het onbegrijpelijk dat iemand in staat is om zulke aperte onzin op te schrijven. Hoe is het mogelijk dat een redelijk geschoold mens (want hij/zij kan schrijven) achter een typemachine gaat zitten en bewust een heel volk kapot fantaseert?

Dit soort domheid slaat deuken in de ziel. Ik was mijn waardering voor woorden een paar dagen kwijt. Gelukkig heb ik goede herinneringen als medicijn.

Mijn medicijnen

Op het Atheneum kreeg ik een jaartje les van mijnheer Kost. Voor hem bestond alleen de schoonheid van de taal. Hij liet ons gedichten voordragen en uitleggen waarom de woorden ons raakten. Dat zijn niet de twee meest favoriete bezigheden van recalcitrante pubers, maar deze docent wist ons bij de les te houden met zijn ongeëvenaarde enthousiasme. Als u nog leeft Mijnheer Kost: “Dank u wel!”.

Tijdens mijn studie Nederlands in Amsterdam, ging het bijna mis. We zaten maandenlang gebogen over de eerste drie regels van Van den vos Reynaerde. Dat was ook een gedicht en -volgens mensen die het kunnen weten- heel erg goed geschreven. Ik kon er niet opgewonden van raken en stopte met studeren. Pas een paar jaar later heb ik de draad weer opgepakt. De belangstelling voor taal was een tijdje weg.

Dea had wél mijn volle aandacht. Ze was docente Nederlands aan de School voor de Journalistiek in Zwolle.

Dea kwam van een andere wereld. Terwijl wij ons in vervuilde spijkerbroeken en met te lang haar van kroeg naar kroeg sleepten, zag Dea er altijd uitgeslapen en goed verzorgd uit. Heur dikke, donkere haar was kundig opgestoken en ze had iedere dag een ander mantelpakje aan. Ik hoefde maar naar Dea te kijken en ik hield van alles van ze me probeerde bij te brengen. Ik zette voor haar iedere anakoloet weer op de rails. Geen contaminatie, pleonasme of tautologie was me meer te dol.

Wijn met chips

Dea was maar heel iets ouder. Zij had haar studie Nederlands wel in één keer afgerond en was verschoond gebleven van de dienstplicht. We raakten bevriend en ik heb het ooit gewaagd om haar thuis uit te nodigen. Ze had zich al eens laten ontvallen dat Franse wijn haar voorkeur genoot. Ik had dus een fles van ruim twintig gulden ingeslagen, plus een zak chips.

Ze kwam ‘s avonds.
In ons studentenhuis stonk het naar kattenpis en aangebrande pizza’s. Het meubilair was oud, versleten en erg ongemakkelijk om in te zitten. Dea hield zich kranig.

De doorgezakte zitkuil in de bank dwong opkruipende kleding af. Mijn bezoekster moest dientengevolge regelmatig haar rok terug schuiven over de vrijkomende knieën. Ik had het naar mijn zin.

De wijn viel goed. Dea was er zeer over te spreken. Ik glom van blijdschap. Het kostte wat, maar dan had je ook de complimenten van de juf….

Haar goede humeur werd minder toen de gefrituurde aardappelschijfjes op tafel kwamen. Dat was toch echt niet de bedoeling. Zo’n mooie fles mocht je niet verpesten met zout en vet. Ik moest maar eens een keer bij haar op bezoek komen. Ze zou me kennis laten maken met verfijnde hapjes die wel prima passen bij wijn.

Premier league

Dea kwam uit Denekamp. Ik had een adres van haar gekregen. Ze bleek te wonen in een verbouwde boerderij. De oprijlaan had de vorm van een U en was zeker tweehonderd meter lang. In de voorkamer -bij de open haard- stond een Steinway. En een pianokruk. Verder niets.

De aangrenzende zitkamer was reusachtig. Het rook er fris en fruitig. Verder heb ik van het huis weinig gezien, of niets onthouden. Dit was genoeg. Dea speelde duidelijk in een andere competitie.

We hebben elkaar daarna nooit meer privé gesproken. Ze kreeg een andere baan. Het was voorbij!

Dea heeft me nog wel een mooi afscheidscadeau gegeven: de hernieuwde liefde voor taal (en wijn…).

Ook jij bedankt lieve Dea uit Denekamp!

14 comments

  • Willy schreef:

    Een prachtig verhaal!

  • Gerard Oonk schreef:

    Dank je wel Willy. De aanleiding om het te schrijven was iets minder mooi, maar ik ben blij dat je het eindresultaat kunt waarderen…

  • Harm Boerma schreef:

    In de nacht die de vrijdag van de zaterdag scheidt, ontvang ik kort na het middernachtelijk uur een mail van vriend en oud-collega Gerard Oonk. Hij meldt mij daarin dat hij weer een nieuwe blog heeft gepost. Bij het ontwaken is het eerste wat ik doe op de onderstreepte, blauwkleurde link klikken. Zo kom ik onverwijld ter plaatse. Bijna altijd is het goed, met kennis van zaken, foutloos geschreven en hier en daar een kwinkslag. Deze keer is het niet gewoon goed, maar een pareltje. Vandaag gaat het over taal. Hoe taal Gerard raakt, ten goede en ten kwade, en hoe dat zo is gekomen. Aan het eind, maar zeker niet in de laatste plaats verhaalt hij over de rol die ene Dea uit Denekamp daarbij heeft gespeeld. Woorden rijgen zich verwachtingsvol aaneen tot bloemrijke zinnen. Het stuk eindigt evenwel in mineur: Dea is een mooie herinnering, maar hij heeft haar nooit meer gezien of gesproken.

    Dat vraagt om een vervolg. Laat het er niet bij zitten Gerard Oonk. Zoek haar, spoor haar op. Vindt haar. Je hebt een geweldig netwerk dat je daarbij van dienst wil zijn. Gebruik de vrienden van Spoorloos, Memories, Adres onbekend, die nooit collega’s geworden zijn. Maar zo brengt de fusie je toch nog iets goeds. Lees dit deel van je blog voor op de jouw zo geliefde radio, met de urgentie en de dictie van Nico Dijkshoorn. De reacties zullen binnenstromen. Laat Klaas Drupsteen een prachtige wijn uit de rekken van Wijn&Verwonderen te voorschijn toveren, vraag Hijlco Span wat een goed alternatief is voor de gebakken aardappelschijfjes van destijds, enz…

    Tot slot wil ik je er voor waarschuwen dat elke zoektocht ook een teleurstelling in zich draagt. In dit geval is dat niet het niet-vinden, maar wat…als, gezeten op de bank, Dea’s rok niet meer (of niet weer) als vanzelf opkruipt.

  • Marielle van den Biggelaar schreef:

    Wat een prachtig verhaal Gerard! Kun je niet gaan vloggen? Horen we ook je stem er nog eens bij…. liefs, Marielle

    • Gerard Oonk schreef:

      Ha Marielle. Leuk dat je reageert. Met vloggen wacht ik nog maar even. Letters publiceren is al reuze eng. Ik moet er niet aan denken dat daar ook nog geluid of beeld aan toegevoegd wordt… 😉

  • Gerard Oonk schreef:

    Bovenste Beste Harm. Dank voor je complimenteuze woorden. Uit jouw pen is het woord ‘pareltje’ een dikke diamant. Ik ben er blij mee.

    Gisteravond zat ik met goede vrienden in een restaurant. We spraken ook een tijdje over mijn vreemde gewoonte om een blog bij te houden. ‘Dea uit Denekamp’ kwam natuurlijk aan de orde, want zij zat vers in het geheugen.

    Mijn oren zijn behoorlijk gewassen. De tafelgenoten vonden het niet erg gepast om ongevraagd iemand met naam en toenaam op te voeren in een openbare publicatie. En om eerlijk te zijn: daar hadden ze wel een punt. Ik heb Dea niet om toestemming kunnen vragen. Jammer, maar zo is het nu eenmaal. Ze is immers ‘verdwenen’.

    Mijn verweer was dat ik uitsluitend positieve woorden aan Dea besteed. Dat argument bleek echter niet voldoende. Het gezelschap bepleitte anonimiteit. Ik had Dea beter ‘Bea uit Borculo’, of ‘Sacha uit Zierikzee’ kunnen noemen. Het was zwaar tafelen, gisteravond.

    En nu zet jij de allerbeste speurneuzen van Nederland aan het werk om Dea te vinden. Ik heb wat uit te leggen, denk ik…. Aan mijn tafelgenoten en misschien ook wel aan Dea.

    • Harm Boerma schreef:

      Dea zal vereerd zijn met zo’n blog. Het leidt ongetwijfeld tot een memorabele ontmoeting vol van goede wijn en exquise gerechten.

  • Kees schreef:

    Liefde maakt meer kapot dan je lief is

    Liefde voor taal is moeilijk te omschrijven. Sowieso, liefde an sich is al moeilijk.
    ‘Love is a verb, not a noun’ geeft al een strijd aan in de engelse taal. Dat geeft aardig weer hoe ik over liefde denk.

    De grootste strijden worden geleverd in naam der liefde.
    Liefdes die kennen we als liefde voor het vaderland, liefde voor een van de vele goden die de hoop duur verkopen, liefde voor het kind ….
    Er is zoveel liefde, de wereld gaat er kapot van.
    Jaren geleden kwam ik ook tot een bijzonder inzicht waar je eens heel goed moet voor gaan zitten:
    Met het in stand houden van je eigen soort garandeer je het voortbestaan van je aardsvijand.

    Dit inzicht lijkt haaks te staan op de openingszin van dit stukje, maar niets is minder waar.
    Het is net als het leven zelf bijzonder paradoxaal. Het is de grootste paradox die ik ken, die ik zie als eenheid.
    Eenheid ontstaat door elkaars verschillen aan te vullen. Dàt is die schijnbare tegenstelling.

    Dat is onze worsteling met taal en liefde. En schrijvers blijven maar zoeken, vooral tussen de regels.
    Als dat geen liefde is, dan weet ik het ook niet meer.

  • Gerard Oonk schreef:

    Ha Kees. Dankjewel weer voor je reactie. Ik moet er eens rustig over nadenken, want je snijdt nogal wat Grote Zaken aan. Je stelling -bijvoorbeeld- dat de wereld kapot gaat aan teveel liefde, is wel heel erg verdrietig. Laten we hopen dat je ongelijk hebt….